4th European Congress for Integrative Medicine

Complementaire en alternatieve geneeskunde (CAM) zit in de lift. In sommige landen werken CAM-artsen nauw samen met conventionele artsen, zodat daar werkelijk sprake is van 'integratieve geneeskunde'. Een stand van zaken in de integratieve geneeskunde vernamen we op 7 en 8 oktober op de vierde editie van het ECIM-congres in Berlijn.

Oncologie en integratieve geneeskunde

Prof. dr. med. Benno Brinkhaus was erg in zijn nopjes dat het congres in een universitair gebouw plaatsvond. Hij opende het congres door een aantal definities van integratieve geneeskunde (IG) op te sommen. Aan elke definitie schortte wel iets, dus schakelde hij over op metaforen: het devies van een Zwitserse acrobaatpiloot luidde eens: 'Fight the elements, and land as a winner.' Later werd hij een ballonvaarder, en nam hij een andere attitude. In een luchtballon is erg niks te bestrijden, integendeel ben je afhankelijk van de elementen, en heb je informatie van meteorologen nodig voor lange afstanden. Harmonie is hier het sleutelwoord, en dat is wat ook de integrale geneeskunde beoogt: aanpassen aan de omgeving, geduld uitoefenen, teamwork en zoeken, terwijl in de conventionele geneeskunde er een rechtlijnig doel is, die efficiënt en snel bereikt moet worden.

'Het gezondheidssysteem is kapot' was de conclusie van prof. dr. med. Gustav Dobos. 'Mainstreamgeneeskunde is de beste die we ooit hebben gehad, maar die bereikt nu haar grenzen. Ons staat immers een enorme toename chronische ziekten te verwachten, en daarop heeft zij geen antwoord.' IG daarentegen wordt steeds populairder en de IG-wachtlijsten worden steeds langer, terwijl CAM vroeger eerder iets als voodoo beschouwd werd. Vandaag zijn er acht professorships in Duitsland, en bestaan er universitaire CAM-opleidingen. Jammer genoeg ontbreken de fondsen nog voor goed onderzoek, want evidence-based wordt hier even hoog aangeschreven.

Dr. Gary Deng werkt aan de CAM-afdeling van het prestigieuze Memorial Sloan-Kettering Cancer Center van New York. Oncologen weten het beste hoe ze kanker moeten behandelen, maar de patiënt blijft in de kou staan als het op pijn en bijwerkingen aankomt. CAM-therapeuten hebben juist wel veel ervaring en voeling met pijn, en met patiënten. Momenteel is Gary Deng voorzitter van de Society for integrative medicine, en heeft hij meegewerkt aan patient centered richtlijnen voor integratieve oncologie. Andere kankerinstituten in de VS komen vanzelf tot de vaststelling dat CAM-behandelingen nodig zijn – vele kankerklinieken in de VS hebben ondertussen al een CAM-afdeling! – maar weten niet zo goed hoe eraan te beginnen, en hebben richtlijnen nodig als opstapje. Ook prof. em. Volker Diehl legt bijzondere nadruk op het belang van participatie van de patiënt. Volker Diehl is moleculair bioloog en heeft zijn strepen verdiend in onderzoek naar bloedkankers. Randomized clinical trials reduceren 20.000 patiënten tot één gemiddelde, en op dat gemiddelde is de conventionele geneeskunde gefundeerd. Voor de IG komt het erop aan om elke patiënt terug een eigen gezicht te geven. Een patiënt die een kankerdiagnose krijgt, ervaart een drastische ommekeer in zijn/haar leven. Oncologen proberen to save the drowning man, terwijl IM hem tracht to learn to swim.

Mind-bodygeneeskunde

Nog andere voorname sprekers deden hun duit in het zakje. Prof. dr. med. Andreas Michalsen

gaf een overzicht van de stand van zaken in de mind-bodygeneeskunde. Zo zijn er bemoedigende resultaten met yoga, tai chi, mindfulness, meditatie enzovoort. De moeilijkheid blijft om die behandelingen te integreren in ons drukke dagelijkse leven. Dr. neurobiol. Sara Lazar toonde dat de neurologische effecten van meditatie met moderne neuro-imagingmethoden gemeten kunnen worden. Haar onderzoeksgroep is erin geslaagd om veranderingen in de hersenstructuur te meten bij patiënten die acht weken lang mediteerden (en nog nooit eerder gemediteerd hadden). Prof. Chencheng Wang (Boston) gaf indrukwekkende resultaten van de studie met tai chi op fibromyalgiepatiënten. Haar resultaten werden zelfs in de New England journal of medicine gepubliceerd, een prestatie waarvoor andere aanwezige IG-professoren hun jaloezie met de nodige ironie lieten blijken. Een presentatie van de grootste en beste acupunctuurmeta-analyse die tot nog toe verricht is – Acupuncture trialists' collaboration –, kregen we van de Britse professor George Lewith. Echte acupunctuur werkt significant beter dan nep-acupunctuur (dat als placebo gebruikt wordt). De effect size was niet zo groot, maar dat komt omdat het placebo-effect van nep-acupunctuur zo groot is. Acupunctuur werkt op zich behoorlijk in de pijnbestrijding.

Integratieve pediatrie

Kinderoncologie verschilt zeer sterk van de gewone oncologie, zo begon prof. dr. med. Günter Henze. Kanker bij kinderen is levensbedreigend en kan dodelijk zijn binnen enkele weken. De prognose is veel beter dan vroeger: 80 % blijft op lange termijn ziektevrij. Het eigene aan kinderoncologie is dat er geen klassieke clinical trials kunnen gedaan worden. De doelgroep is daar veel te klein voor, en elke kanker is zo verschillend dan een vergelijk niet mogelijk is. Vooruitgang in de kinderoncologie wordt geboekt door steeds elke therapie te documenteren en het resultaat terug te koppelen naar latere behandelingen. Ook voor de kinderoncologie ziet Henze een rol voor CAM.

Tot slot sloten twee Nederlandse onderzoeksters het congres af. Dr. Ines von Rosenstiel vertelde hoe zij in Nederland integratieve geneeskunde toepast in de pediatrie: geïndividualiseerd, het kind centraal stellend, de familie betrekkend en zich richtend op welzijn en preventie. Een rolmodel voor haar is dr. Kathi Kemper geweest, die in de VS de Pediatric second opinion clinic heeft opgericht (www.wakehealth.edu). Ook zij ziet gunstige IG-ontwikkelingen in de pediatrie, meer en meer CAM-publicaties vinden hun weg in pediatrische vakbladen. Ook de American academy for pediatry (AAP) heeft nu een aparte rubriek voor CAM-topics. Dat IG nu op een wetenschappelijk hoger niveau werkt, bewijst het feit dat een rechterlijke instantie onlangs vier moeders ter bemiddeling naar haar instituut toegewees omdat ze hun kinderen op een extreem dieet zetten (o.a. raw food). Kinderarts Arine Vlieger stelde de resultaten voor van een enquête van het Sint-Antoniushospitaal (Nieuwegein) die in mei in de European journal of pediatrics verschenen. 39 % van de kinderartsen die geantwoord hadden, bevestigde een of andere vorm van CAM toe te passen in zijn praktijk. 30 % had een patiënt ooit naar een CAM-arts doorverwezen. Echter de helft van de kinderartsen bleek nog maar weinig kennis te hebben van CAM. Er is dus nog werk aan de winkel om CAM bekender te maken, maar ook om de veiligheid en werkzaamheid ervan beter in kaart te brengen.

Dr. Elio Rossi mocht als afsluiter nog wat promotie maken voor de volgende editie van congres die in een historisch kader in Firenze zal plaatsvinden .