Nature by the sea: Dishormonie

A&A 11-6

Datum:

12 juni 2010

Locatie:

Scheveningen

Sprekers:

Walter Faché, Ralf Abels

Hormonen zijn essentieel voor de gezondheid en het welzijn van man en vrouw. Onfysiologisch fluctuerende hormoonniveau's veroorzaken niet alleen storingen in het voortplantingssysteem, ze liggen ook aan de basis van zeer vele psychische en lichamelijke gezondheidsproblemen en ziektebeelden.

In deze moderne tijden zijn er helaas zeer veel stoorzenders die de hormonenbalans in de war brengen: onaangepaste voeding, vervuiling, xeno-oestrogenen, chronische stress,...

Een natuurgeneeskundige aanpak van de hormonale disbalans begint met een juiste diagnose van het probleem, en maakt gebruik van alle zachte mogelijkheden (orthomoleculaire, fytotherapeutische en natuurgeneeskundige) om de verstoring op te lossen en het evenwicht te herstellen.

Disbalans geslachtshormonen: biochemische oorzaken en mechanismen
Prof. HEOS Walter Faché

De orthomoleculaire endocrinologie is gebaseerd op een optimale opbouw en evenwicht van de 'hormonenbibliotheek', met preventieve zorg en holistische opvolging, voor een optimale functionaliteit en anti-agingstrategie.

Hormonale atrofie met concentratiedaling/storingen is een primaire factor zowel bij ziektebeelden als veroudering. Androgenen en oestrogenen in balans zijn primordiaal voor gezondheid en levensduur.

Cruciaal is dat het volledige steroïdenmetabolisme gebaseerd is op, en gereguleerd wordt door de 'manager' cholesterol. Via pregnenolon wordt cholesterol gemetaboliseerd tot progesteron (Route 1? cortisol, aldosteron en androgenen) en DHEA (Route 2? androgenen ? testosteron en estron, en verder alle oestrogenen). Tekort aan cholesterol, cofactoren en enzymen, én competitie tussen beide routes, hypothekeert dit systeem, dat vanuit de hypothalamus aangestuurd wordt via feedbackmechanismen. Hierbij is de balans tussen de hormonen belangrijker dan de niveau's. Synthetische hormonen zijn niet compatibel en geven slechte signalen (geen feedback!) die leiden tot verkeerde reacties. Aanvulling waar nodig met natuurlijke hormonen is dus een must.

Enkele algemene problemen:

Daling van het DHEA-niveau vanaf 25 jaar

DHEA (dehydroepiandrosteron) is de motor van de geslachtshormoonsynthese én speelt een belangrijke rol in de controle van de stresshormonen, het is het natuurlijke antidoot van cortisol. Langdurige chronische stress verstoort de steroïdhormonen-balans, wijzigt het ijkpunt (setpoint) van adrenaline en leidt tot bijnieruitputting. De verhouding DHEA/cortisol is ideaal hoog, en moet tussen 15 en 55 liggen. Stress en een lage DHEA/cortisol verhouding liggen aan de basis van veroudering en tal van ziekteprocessen.

Naast voldoende slapen, wandelen/sport en stressreductie, ook aangepaste suppletie met DHEA. (NB. verlaagt de cortisolpiegel matig; verhoogt omzetting tot testosteron; let op bij prostaatkanker!)

Hormonale shift: anticonceptiepil, menopauze, andropauze

Vanaf de midlife is er een hormonale shift door verminderde productie van oestrogeen, progesteron en testosteron; dit ligt aan de basis van veroudering en ziektegevoeligheid.

Oestrogeensubstitutie, zowel de anticonceptiepil als substitutietherapie, brengt de steroïdensynthese in de war, dysreguleert de hypofyse, veroorzaakt een reboundeffect (feedback!!), vermindert de enzymactiviteit en verlaagt het DHEA-niveau. Substitutie met kleine doses natuurlijke hormonen (geen eindproducten!) kan noodzakelijk zijn.

Verstoring distributie van cholesterol

B.v. door het verouderen, overmaat oxidatieve stress of door cholesterolremmers: leidt tot tekort aan cholesterol als precursor voor de steroïdensynthese. Ook verstoring van de prostaglandinecyclus kan oorzaak zijn: PGE1 reguleert de Horrobincyclus.

Besluit

Voeding, leefstijl en omgevingsinvloeden zijn zeer belangrijk voor de balans van het hormoonmetabolisme:

Verzorg je cholesterol- en hormoonhuishouding en je bijnieren met volwaardige voeding, voldoende anti-oxidanten en cofactoren (multi), en voldoende beweging.
Vermijd toxische stoffen, synthetische en 'eind'hormonen en cholesterolremmers.
Houd het steroïdenmetabolisme in evenwicht met vitamines, mineralen en fytotherapie.
Denk aan de balansen en competitie: met detox en oxidatieve stress, tussen Route 1 en 2, testosteron en oestrogeen, en progesteron.
Erfelijke factoren kunnen via orthomoleculaire 'genetische manipulatie' beïnvloed worden, door modulatie van geslachtshormonen.

Specifieke problemen bij de vrouw

Oestrogeendeficiëntie en -dominantie

Oestrogeendeficiëntie leidt tot vroegtijdige fysische en psychische veroudering. Oestrogeen houdt de vrouw jong, maar oestrogeendominantie houdt gezondheidsrisico's in en verlaagt het DHEA-niveau.

Anovulaire cycli (geen progesteron) en exogene oestrogeentoediening leiden tot progesterontekort en oestrogeendominantie.

Progesterondeficiëntie
In de menopauze daalt het progesterongehalte tot 1/20e, terwijl het oestrogeen relatief minder daalt (1/2 à 1/3e van het basisniveau). Progesteron beschermt tegen PMS, osteoporose, borstpathologieën, borst- en endometriumkanker. Hersencellen hebben progesteron nodig voor hun energieproductie, het beschermt tegen zenuwschade en cognitieve achteruitgang. De ideale progesteron/oestrogeenratio is > 10 à 20.

Testosterontherapie bij de vrouw

Testosteron is ook voor de vrouw een belangrijk hormoon: het onderhoudt niet alleen seksuele kracht en functie, maar ook de spiermassa en is een natuurlijk antidepressivum. Tekort veroorzaakt depressie, moeheid en libidoverlies. Suppletie met DHEA verhoogt mild het testosteronniveau.

Het mannelijk hormoonsysteem

Testosteron vertraagt de veroudering bij de man, en heeft ook invloed op neurologische functies en stemmingen, libido en spiermassa; het beschermt tegen hartziekten.

De leeftijdsgebonden verlaging van de dopamineproductie reduceert de hele hormooncascade, inbegrepen testosteron: dopamine stimuleert de productie van LH luteïniserend hormoon in de hypofyse, dat de productie van testosteron in de testes controleert. Nutritionele deficiënties veroorzaken ook een testosterontekort (zink!!).

Modulatie testosteroncascade

Testosteronsuppletie is een misvatting: het aromatase-enzym zet het grootste deel van het toegediende testosteron om in oestrogeen. Ook androstenedion wordt voor een niet te berekenen deel omgezet in oestrogeen. Aromataseremmers (vit E, B3, boor, quercitine, genisteïne) zijn veel interessanter omdat deze de oestrogeen/testosteronbalans moduleren.

Suppletie kan indien nodig na de andropauze wel met natuurlijk, bio-identisch testosteron (gel, patch, sublinguaal).

Melatonine stimuleert de productie via ACTH, dat de cholesterol-oestrogeen-androgeencascade aanstuurt. Ook DHEA-suppletie kan het testosteronniveau verhogen.

Acetyl-L-carnitine krikt de tandem acetylcholine-dopamine op.

Natuurlijke progesterontherapie

Progesteron speelt een belangrijke rol inde gezondheid van de prostaat, beschermt tegen proliferatie, inhibeert DHT en voorkomt botverlies.

Substitutie met progesteroncrème op de huid, of pregnenolon dat in progesteron omgezet wordt.

Meer informatie: www.fache-instituut.be Publi Media FIOW

Het ontregelde hormoonsysteem
Interne en externe mediatoren die het hormoonsysteem disreguleren en neurotransmitters onderdrukken
Drs. Ralf Abels

Ziekte begint altijd ergens lang te voren, met een verstoring van de homeostatische balans...

Homeostase is het in balans houden van het interne (hormonale) milieu. De hypothalamus controleert deze homeostase via sensoren en boodschappers of 'signaalmolecules': (effect)hormonen. Deze zijn dus essentieel voor het reguleren van de lichaamsfuncties en het waarborgen van de homeostase, d.w.z. de aanpassing van het lichaam aan de veranderende omstandigheden. Als de compensatiekracht van dit systeem tekort schiet (door verouderen of overbelasting) ontstaat er een aanpassingstekort of endocrien syndroom, dat leidt tot diathesen, en later uiteindelijk zal uitmonden in ziekten. Diathesen zijn (oplopende) functionele storingen die zich kunnen ontwikkelen tot pathologische storingen: ziektebeelden. (cfr. Ménétrier en Reckeweg).

Het vroegtijdig opsporen en reguleren van deze intermediaire stappen, syndromen en diatheses, en de behandeling ervan met Oligotherapie, zorgt voor een herstel van de hormonale balans en voorkomt de evolutie naar ziekten.

Hormonen worden geproduceerd in endocriene klieren, maar ook in weefsels of verspreid voorkomende cellen. Hormonen kunnen op afstand werken (endocriene secretie in de bloedbaan), of dichtbij (paracrien=in het omliggende weefsel of interstitium / autocrien=ultra short: in de cel zelf). Hormonen kunnen complementair zijn, of een tegengestelde werking hebben (=evenwicht).

Er zijn talloze groepen hormonen naargelang hun biochemische oorsprong: catecholamines, thyroïd-, steroïde en steroïdachtige hormonen, eicosanoïden (PG, LT), glucoproteïne- en peptidehormonen en andere... Glandotrope hormonen werken op doelorganen (b.v. TSH op de shcoldklier), effect-hormonen werken direct op doelcellen (b.v. groeihormoon).

Hormoondeficiënties leiden tot tal van typische verschijnselen, van infertiliteit en seksuele dysfuncties, tot osteoporose en gewrichtsstoornissen, emotionele disbalansen, depressie en verlies van cognitieve capaciteiten, enz... én: veroudering.

Het hypofyse-hypothalamus-systeem

Is het controlesysteem van het lichaam dat de informatiesystemen zenuwstelsel en hormoonsysteem integreert tot een functionele eenheid die de aanpassing aan alle levenssituaties regelt.

De hypothalamus zorgt voor de homeostase en regelt de basale gedragingen: vecht/vluchtgedrag, voedings- en voortplantingsgedrag. De hypofyse-achterkwab is een opslag- en afgifteorgaan voor de hormonen die in de hypothalamus aangemaakt worden. De hypofyse-voorkwab maakt zelf tal van hormonen aan onder impuls van de hypothalamus (releasing factors). De hypofyse is de enige regio in de hersenen zonder bloed-hersenbarrière, dit is noodzakelijk om de hormonen rechtstreeks in de bloedbaan te kunnen secreteren. .

Oorzaken endocriene dysfuncties

De belangrijkste oorzaken zijn: (vroegtijdige) veroudering, milieu- en leefstijltoxines, (stille) inflammatie, intestinale dysfuncties,...

Hormoondeficiënties worden vaak uitgelokt en in stand gehouden door pro-inflammatoire processen! Let vooral op afname van de spierkracht/massa en toename van visceraal vet, dat een aantal riskante factoren produceert: adiponectine (associatie met diabetes 2), leptine, TNF-alfa, IL-6 en IL-10 (geassocieerd aan insulineresistentie).

Intestinale dysfuncties: de vergeten factor bij hormonale dysbalansen!

Vaak wordt vergeten dat immuunsysteemactivering door darmdysfunctie teruggekoppeld wordt naar de hersenen, waardoor dit resulteert in een hormonale dysbalans, én dat dit systeem zichzelf onderhoudt! Dit samenspel leidt tot tal van secundaire symptomen (zonder duidelijke oorzaak): algemeen gevoel van malaise, veralgemeende en lokale ontstekingen, voedingsintoleranties en micronutriëntendeficiënties, afvallen, immuundeficiëntie, CVS, anemie, gewrichtsklachten en zwellingen, rugpijn, osteoporose, chronische hormonale dysfunctie...

Prikkelbare darm syndroom (PDS)

Ook PDS ligt vaak aan de basis van hormonale dysfunctie, en kan veel symptomen van andere darmziekten 'vertonen' of nabootsen.

PDS heeft een zeer hoge prevalentie (50 % van de specialistenconsultaties!), de incidentie ligt drie maal hoger bij vrouwen dan bij mannen, en vaak is er een voorgeschiedenis van misbruik (tot 50 %!). Typisch voor PDS zijn de darmspasmen (overdag) en de verlaagde pijndrempel.

Als oorzaken worden genoemd: angst en depressie, erfelijke aanleg, microbiologische wijzigingen in de darmflora en virulente factoren, stress met verhoogde prikkelbaarheid, verstoorde darmmotoriek, geur- en smaakstoffen (enterochromaffinecellen).

Heel vaak zijn 'stille' ontstekingen de oorzaak: plaatselijke weefselbeschadiging activeert de T-lymfocyten van de darmwand, waardoor ontstekingsmediatoren geproduceerd worden. De hersenen interpreteren dit als een stressor, waardoor de vrijstelling van cytokines nog verhoogt en neuro-endocriene en centrrale neurotransmitters dit effect nog versterken. Deze vicieuze cirkel induceert inflammatie en is oorzaak van ziektegevoel, stemmingswisselingen en depressie.

Darmdysbiose

Door verstoring van de (goede) darmflora en de substitutie met pathogene micro-organismen ontstaat een virulente flora met immunogene en pro-inflammatoire effecten. De darm secreteert ter verdediging tegen schadelijke microrganismen IgA (Immunoglobuline A),

dat continu verbruikt wordt. In pathogene/chronische situaties wordt dit echter snel deficiënt (te hoog verbruik, en/of te lage productie). De volgende verdedigingslijn is de productie van beta-defensine: zeer effectief, maar het doodt alles, ook de goede darmbacteriën!

NB. Aanwezigheid van beta-defensine is dus een goede diagnostische marker voor een pathogene situatie. Het toedienen van probiotica heeft dan echter weinig nut, gezien beta-defensine ook deze micro-organismen zal doden!

Dit alles leidt tot aantasting van de darmbarrière en een vicieuze cirkel van chronische inflammatie en hormoondysregulatie. De hormonale homeostase kan niet weer in balans gebracht worden voordat de darm gesaneerd en hersteld is.

Stapsgewijs ontwikkelt zich de ene storing na de andere: van functionele en microstoringen (stille inflammatie), naar macrostoringen en acute ziektebeelden (inflammatie) en therapieresistentie.

Stress, darm, ontstekingen en psyche

Drie neurotransmitters spelen een centrale rol in de regulatie van humeur en psyche:

Dopamine, de 'starter': genot, beloning, blijdschap, welzijn
Noradrenaline, de 'versneller': alertheid, concentratie, energie
Serotonine, de 'rem': stemming, zelfvertrouwen, emotie, seksuele activiteiten, eetlust

Tekorten aan dopamine en noradrenaline leiden tot

overspanning: fysieke vermoeidheid, concentratie- en geheugenstoornissen, niet-herstellende slaap, behoefte aan stimulantia, en
'vertraagde' depressie: psychische vermoeidheid, verlies van motivatie, begeerte en genot.

Tekort aan serotonine leidt in stijgende lijn tot:

'geagiteerde' angst: matige stemmingsstoornissen (irritabiliteit, ongeduld, stemmingswisselingen), moeilijkheden om in te slapen, gevoeligheid voor stress, zin in zoet
'vijandige' depressie met agressiviteit, impulsiviteit en verlies van begeerte
verslaving: sigaretten, alcohol, voedingsstoornissen,... (=compensatiegedrag!)

Opsporen van de tekorten kan dus door evaluatie van voornoemde symptomen.

Nutritionele tekorten (, e.a.) spelen ook een grote rol in het ontstaan van hormoondeficiënties:

Precursoren: aminozuren! De catecholamines dopamine en (nor)adrenaline hebben als precursor tyrosine; serotonine wordt gesynthetiseerd uit tryptofaan. Het serotoninesysteem is dus sterk afhankelijk van de precursor tryptofaan, die echter afgebroken wordt bij immuunactivatie. Ook de metabolisering van tyrosine wordt verstoord door ontsteking.
Cofactoren: vitamines en mineralen. B.v. ijzer- en magnesiumdeficiëntie liggen aan de basis van ene functioneel tekort aan de neurotransmitters dopamine, noradrenaline en serotonine.
Coenzyme Q10: bron van energie

Diagnostiek: Meten is Weten

De SKB-test (op basis van vingerprik= 2 druppels bloed) is een eenvoudig en ideaal hulpmiddel voor het opsporen van cellulaire compensatie dysfuncties:

Metabole blokkades en verstoorde homeostase, stofwisselingsstoornissen,...
Hormonale dysfuncties, b.v. HPA-dysregulatie, schildklierproblemen, enz...
Adrenale stress
Toxische stress
Ontstekingen
Storingen en overbelasting van diverse lichaamssystemen...